Λουτρό

Οι κοινότητες Κάτω και Άνω Λουτρού προήλθαν και οι δύο από τον τ. δήμο Ευρωστίνης. Το 1952 το Άνω Λουτρό έγινε ξεχωριστή κοινότητα με το Β.Δ. 10-3-1952 ΦΕΚ Α΄ 65 1952, αλλά καταργήθηκε τον ίδιο χρόνο και ενώθηκε με το Κάτω Λουτρό (Απόφ. ΣΕ 1804/1952). Το 1851 το Άνω Λουτρό στην απογραφή βρέθηκε να έχει 140 κατοίκους, ενώ το Κάτω Λουτρό δεν είχε χτιστεί ακόμα. Το 1886 το Κάτω Λουτρό είχε 266 κατοίκους και το Άνω 133. Το 1961 είχαν και τα δύο χωριά 512 κατοίκους και στην απογραφή 1971 το Κάτω 396 και το Άνω 8.

Το Λουτρό μνημονεύεται συχνά στις πηγές από την εποχή της Ενετοκρατίας και ύστερα. Το όνομά του οφείλεται στα θερμά λουτρά που υπήρχαν εκεί ή σε αρχαία ερείπια που οι ντόπιοι τα νόμισαν για λουτρά. Ο Pouqueville αναφέρει ότι στην εποχή του τα νερά των λουτρών είχαν εξαφανιστεί, αλλά έμεναν τα ερείπια από τις κτιριακές εγκαταστάσεις.
Ο Κούρτιος στο έργο που αναφέρουμε μάς πληροφορεί: "Άλλα ίχνη από την αρχαιότητα έχουν βρεθεί στο δρόμο προς τα όρια της Αιγείρας και συγκεκριμένα στο Λουτρό(ν), όπου τόσο το όνομα όσο και τα ερείπια λουτρών, επιτρέπουν να συμπεράνουμε ότι στα ρωμαϊκά χρόνια υπήρχε εδώ μια θερμή πηγή, που έκτοτε εξαφανίστηκε (στέρεψε) εξαιτίας σεισμών". Για τις θερμές του Λουτρού που χάθηκαν ο Κούρτιος παραπέμπει στον Virtel.
Τα ερείπια αυτά είναι στην τοποθεσία "ξερικά" πάνω από το δημοτικό αυλάκι. Υπήρχαν μέχρι το 1950.

Οι πρώτοι κάτοικοι, που αναφέρονται από τους γεροντότερους, ήταν από τις Κλουτσίνες Καλαβρύτων. Οι Σπηλιωτακαραίοι από το Σόλο, οι Κοσσεραίοι από την Περιστέρα, ο Κέρτσος, ο Καραζέρης από το Σόλο, ο Δράμαλης και ο Αργυρόπουλος από το Τσιβλό, οι Γεωργόπουλος και Ψύλλας από Κλουτσίνες, οι Μάμαλης, Μαργαρίτης, Γεωργούλιας, Σπηλιάδης από τη Γελήνη και τα σπίτια τους ήταν πάνω απ' τη σιδηροδρομική γραμμή προς το Άνω Λουτρό.
Από το Άνω Λουτρό οι πρώτοι που μετοίκησαν στο Κάτω και εγκαταστάθηκαν από το ναό της Μεταμορφώσεως μέχρι του Π. Ξένου ήταν οι Καρουκαίοι, Σπ. Κατσούλης, Στ. Σταματόπουλος, Μεταξαίοι, Χρ. Κελάρης, Β. Κανέλλος, Πανουτσόπουλοι, Μερτικαίοι, Χρ. Ντρές. Οι υπόλοιποι κατέβηκαν μετά το σεισμό του 1963-64 και εγκαταστάθηκαν δεξιά και αριστερά του δρόμου που οδηγεί στην Κορφιώτισσα.
Το Λουτρό βρέχεται δεξιά καθώς ερχόμαστε από Ξυλόκαστρο από τον Κορινθιακό Κόλπο, διασχίζεται από τον κεντρικό δρόμο Κορίνθου-Πατρών και από την αριστερή πλευρά του δρόμου είναι χτισμένα καινούργια όμορφα σπίτια με παρτέρια από λουλούδια και ακολουθούν περιβόλια.

Στην αρχή του Λουτρού μετά τα σπίτια και τα περιβόλια στην ανατολική πλευρά είναι ο λόφος του Αγίου Παντελεήμονα στην τοποθεσία Σόφη. Η παράδοση διασώζει ότι ο ναός κατασκευάστηκε από τη Σπηλιωτακάρα που οραματίστηκε ότι στο σημείο αυτό υπήρχε παλαιός ναός. Έγιναν ανασκαφές και βρέθηκαν τα θεμέλια του ναού της Αγίας Σοφίας από την οποία έχει ονομαστεί η τοποθεσία "Σόφη". Κάτω από τον Άγιο Παντελεήμονα ο ποταμός Φόνισσα είναι φυτεμένος με πεύκα και προστατευτικά έργα, γιατί σε μια πλημμύρα ξεχείλισε και απείλησε να παρασύρει πολλά σπίτια. Στη μέση του χωριού είναι ο Άγιος Νικόλαος, ναός σταυροειδής, με τρούλο και εορτάζει στις 6 Δεκεμβρίου. Νότια και πάνω από τη σιδηροδρομική γραμμή, κάτω από τη νέα Εθνική οδό, είναι ο ναός της Υπαπαντής του Χριστού που χτίστηκε πρόσφατα, μετά την κατεδάφιση του παλαιού, που ήταν και το νεκροταφείο. Σήμερα το νεκροταφείο μεταφέρθηκε στο νέο ναό, περιτοιχίστηκε και μελετήθηκε ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ενορίτη.

Πάνω από την Εθνική οδό είναι η δεξαμενή υδρεύσης και ανατολικά του χωριού ο παλαιός ναός του Αγίου Νικολάου. Δυτικά του παλαιού ναού της Υπαπαντής και πάνω από το αυλάκι σε μια πέτρα, είναι λαξεμένα δύο παραλληλόγραμμα σαν μνήματα 2Χ0,50 m το καθένα. Λίγο δυτικότερα, υπάρχουν ερείπια από ένα κατεστραμμένο κτίριο με τούβλα, που στο βόρειο μέρος του βρέθηκε μέρος σωλήνα νερού και υποστηρίζεται ότι το νερό ερχόταν από τη Σμερτιά. Νοτιότερα υπάρχει μια πέτρα σαν σπηλιά με ντουλαπάκια. Στη δυτική πλευρά του χωριού και νότια προς το Άνω Λουτρό βρίσκονται ρίπες (κρημνώδεις πλαγιές) με πολλές τρύπες. Μία λέγεται η τρύπα της Μαρίνας, γιατί εκεί έπεσε μια νέα με τ' όνομα Μαρίνα που είχε ανίατη ασθένεια. Ανατολικά από τις ρίπες, στην άκρη, υπάρχουν κάτι πέτρες που οι δύο είναι όρθιες και ενώνονται στο επάνω μέρος σχηματίζοντας ένα μικρό χώρο σαν ληνό. Οι παλαιότεροι έλεγαν πως στο σημείο αυτό οι Ρουμελιώτες του Γκούρα βρήκαν θησαυρό. Στους πρόποδες του Βουνού της Παναγίας και δυτικά από τον ποταμό Φόνισσα εκτείνεται ο κάμπος του Λουτρού με ελιές, λεμονοπορτοκαλιές και στα υψώματα αμπέλια και σταφίδες.

Ο τόπος είναι εύφορος και οι κάτοικοι ασχολούνται με την καλλιέργειά του. Στη δυτική πλευρά του χωριού, ακριβώς στα σύνορα του Κάτω Λουτρού και Κ. Πιτσά, υπάρχει ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος που ανήκει και στα δύο χωριά. Είναι κτισμένος το 1908 σε ρυθμό Βασιλικής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ξυλόγλυπτο χρυσοποίκιλτο τέμπλο του.
Το χωριό πανηγυρίζει στα δύο πανηγύρια, της Αγίας Σωτήρας στις 6 Αυγούστου και της Αγίας Κυριακής 17 Ιουλίου. Υπάρχει ακόμα η συνήθεια να καλούνται μουσικά συγκροτήματα και να χορεύουν οι κάτοικοι ελληνικούς χορούς.

Το σχολείο του Κάτω Λουτρού ιδρύθηκε μετά την κατάργηση του Δημοτικού σχολείου του Άνω Λουτρού στο δυτικό μέρος του χωριού. Μετά από λίγο χρόνο καταργήθηκε και ιδρύθηκε μικτό Δημοτικό Σχολείο Λουτρού-Πιτσά.
Κοντά στο σχολείο και στο προαύλιό του έχει μεταφερθεί το Ηρώον του χωριού.

Ο πρώτος πρόεδρος του χωριού το 1912 ήταν ο Νικόλαος Καβέτσος. Μετέπειτα χρημάτισαν πρόεδροι οι: Ιω. και Αθ. Καρούκης, Αλέξ. Μεταξάς, Κ. και Χρ. Μερτίκας, Δ. και Επαμ. Κελλάρης, Δ. Δράμαλης, Δ. Κουρής, Κ. Καραβάς.
Στο μεγάλο φαινόμενο της υπερατλαντικής μεταναστεύσεως το 1900, από το Λουτρό έφυγαν πολλοί κάτοικοι για την Αμερική και με το συνάλλαγμα που έστελναν βοήθησαν στην οικονομική ανόρθωση του τόπου. Οι περισσότεροι από αυτούς επέστρεψαν στην πατρίδα το 1912 και έλαβαν μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους, μετά τους Βαλκανικούς άλλοι γύρισαν πάλι στην Αμερική και άλλοι παρέμειναν στο χωριό τους.

Το οικονομικό επίπεδο των κατοίκων του χωριού είναι υψηλό. Η γη που περιβάλλει το χωριό είναι εύφορη, χάρη στη σύγχρονη καλλιέργεια, στα νεότερα μηχανήματα και στη γεώτρηση που έγινε στο ποτάμι της Φόνισσας, που πέτυχε πολύ καλό νερό, με αποτέλεσμα ο τόπος να εξελιχθεί και οι κάτοικοι να ζούν άνετα. Κάθε οικογένεια έχει όλα τα σύγχρονα μέσα που βοηθούν στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου. Οι κατοικίες είναι σύγχρονες, καλοκτισμένες, οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία και κυρίως με τη δενδροκαλλιέργεια. Το Λουτρό είναι ένα από τα πιο ωραία θέρετρα της Κορινθίας αλλά σπάνια ενοικιάζονται σπίτια. Χαρακτηριστικό των κατοίκων του χωριού, είναι η απόλυτη τάξη, καθαριότητα και ο σεβασμός στο χώρο, η φυσική ευγένεια, η τάση για μάθηση.

Το πνεύμα που επικρατεί είναι γενικά φιλικό, συνεργατικό. Είναι από τα λίγα χωριά που στην Κατοχή και στα δύσκολα χρόνια του εθνικού διχασμού είχε το μικρότερο αριθμό θυμάτων και από τις δύο πλευρές. Οι γυναίκες του χωριού διατηρούν ακόμα την παράδοση την ελληνική, τα ήθη και τα έθιμα παρ' όλη την αστικοποίηση του τρόπου ζωής των κατοίκων. Στα σπίτια θα βρει κανείς παραδοσιακά κεντήματα και παραδοσιακή μαγειρική.

Άνω Λουτρό
Σε υψόμετρο 280 μέτρων από την παραλία και τριών χιλιομέτρων από το Κάτω Λουτρό, στους πρόποδες του Λουτραίϊκου βουνού, βρίσκεται το Άνω Λουτρό. Παίρνοντας τον περιφερειακό δρόμο που οδηγεί στην ορεινή Κορινθία, περνούμε την τοποθεσία Ξερικά, τις Κοκορέτσες, τον Άγιο Δημήτρη, αφήνουμε νότια τα Πεύκα του Μπάρμπα Γιάννη και τις Καραμεσουτέϊκες φυτείες και μπαίνουμε στην ανατολική είσοδο του χωριού με την πιο περίεργη αρχιτεκτονική, κατάλοιπο από την εποχή της Τουρκοκρατίας.

Στην ανατολική και δυτική πλευρά υπήρχαν δυο πύλες που ελέγχονταν από την τουρκική φρουρά. Ο Τούρκος διοικητής (ζαμπίτης) έμενε στη δυτική πλευρά και τα ερείπια της κατοικίας του σώζονταν μέχρι πριν από λίγα χρόνια (1961) που άρχισε η κατεδάφιση. Τα σπίτια των κατοίκων την περίοδο της Τουρκοκρατίας ήταν συνεχόμενα και χωρίζονταν μ' ένα μικρό τοίχο. Κάθε οικογένεια είχε ένα μικρό χώρο με μια πόρτα και ένα φεγγίτη. Στο χώρο αυτό έμεναν άνθρωποι και ζώα. Το τελευταίο σπίτι που κατεδαφίστηκε το 1970 ήταν κτισμένο το 1766, είχε μήκος 180 μέτρα, φάρδος 6 μ., ύψος στο νότιο μέρος 1,50 μέτρα και στο βόρειο 2,50 μ. Το δάπεδο ήταν σκεπασμένο με χρισμένο χώμα. Μέσα σ' αυτό κατοικούσαν οι οικογένειες Σπύρου Πανουτσόπουλου (σε χώρο 30 περίπου μέτρων, είχε μια χαμηλή πόρτα και ένα παραθυράκι 0,20Χ0,30), Κώστα Κατσούλη, Νικολάου Κατσούλη, Γεωργ. Γεωργόπουλο, Κώστα Μερτίκα, Γιάννη Μερτίκα.

Το σπίτι ήταν χωρισμένο με τοίχους και η κάθε οικογένεια προσπαθούσε να καλύψει τις ανάγκες της σ' αυτά τα 30 μέτρα που της αναλογούσαν. Μέσα σ' αυτό έμεναν και τα ζώα, άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια και είχαν και τον αχυρώνα τους. Οι οικογένειες κοιμούνταν στο χώμα σκεπασμένο με μουτάφια, έτρωγαν όλοι μαζί από ένα ταψί που έβαζαν σ' ένα χαμηλό σοφρά (τραπέζι στρογγυλό) με τα χέρια ή με τα "χουλιάρια". Στο χώρο αυτόν αποθήκευαν και τα σιτηρά και τα βαρέλια με το κρασί, τα κιούπια με το λάδι.

Στο κέντρο του χωριού υπήρχε ένα κυκλικό άνοιγμα που το έλεγαν λάκκα. Εκεί συγκεντρώνονταν οι άνδρες και συζητούσαν. Στην πάνω μεριά του χωριού, κοντά στους πρόποδες του βουνού, που ήταν γεμάτο πεύκα, κέδρα και κουμαριές, ήταν η βρύση Τρύπα και γύρω απ' αυτή μια περιοχή γεμάτη σχίνα. Από τα σχίνα μέχρι το τουρκικό μακρύ σπίτι του χωριού ήταν τ' αλώνια. Από αυτή τη βρύση Τρύπα, που απείχε γύρω στα 25 μέτρα, έφερναν το νερό οι νοικοκυρές με βαρέλια πάνω στα ζώα ή στους ώμους. Βόρεια και σε απόσταση 200 μέτρων υπήρχε μια άλλη πηγή, η Μεγάλη Βρύση, που κατασκευάστηκε το 1902. Ακόμα βορειότερα η πηγή Σμερτιά. Από την πηγή Τρύπα μέχρι τη Σμερτιά υπήρχαν αμπέλια, περιβόλια και, δεξιά και αριστερά του γεωργικού δρόμου και του αυλακιού, θεόρατες λεύκες.

Στο χώρο αυτό έρχονταν τα παιδιά των σχολείων Ξυλοκάστρου και Δερβενίου για εκδρομές. Δυτικότερα από τη βρύση Τρύπα υπήρχε ο παλιός ναός της Αγίας Κυριακής, ενώ το 1934 επί μητροπολίτη Δαμασκηνού εγκαινιάστηκε ο νέος ναός και γιορτάζει στις 7 Ιουλίου. Έξω από το χώρο της εκκλησίας υπάρχει μια μεγάλη κοκορέτσα, δύο πελώρια πουρνάρια και ένας κέδρος. Εκεί γινόταν το πανηγύρι του χωριού. Πάνω από την Τρύπα σε απόσταση 200 μέτρων υπάρχει η είσοδος ενός μεταλλείου - μια οπή πέντε μέτρων - που εγκαταλείφτηκε το 1912. Ο βράχος αυτός είναι γεμάτος αγριοκυπαρίσσια που μοιάζουν με έλατα.

Ανατολικότερα, στη νότια πλευρά ενός απόκρημνου γυμνού βράχου, είναι μερικές τρύπες τετράγωνες που οι κάτοικοι τα λένε "Παλεθύρια". Τα παραθύρια αυτά βρίσκονται σε ύψος 25-30 μέτρων στον απότομο βράχο - για ν' ανέβει κανείς εκεί χρειάζεται σκάλα 6-8 μέτρων - και από κει και πάνω είναι λαξεμένα σκαλοπάτια στο βράχο. Μπαίνοντας απ' τα "παραθύρια" βρίσκεται σε ένα τετραγωνισμένο δωμάτιο με επίπεδο πάτωμα από πέτρα που επικοινωνεί με το διπλανό. Ο χώρος είναι 2Χ2 μ. και στη μία άκρη υπάρχει τρίτος χώρος, σπηλιά. Στο ανατολικό υπάρχει ένας χώρος σαν πρόθεση ναού με σκαλισμένα γράμματα, που έχουν σήμερα εξαφανιστεί και μια μισοσβησμένη εικόνα. Μας πείθουν ότι τα παραθύρια ήταν χώρος κρυψώνας στην περίοδο της Τουρκοκρατίας ή και παλαιότερα και η λατρεία ήταν χριστιανική. Νοτιότερα από τα παραθύρια υπάρχει η σπηλιά της Τσεβής, ονοματισμένη έτσι από μια βοσκοπούλα με το όνομα αυτό. Ήταν πολύ βαθιά και όταν πετούσες μια πέτρα την άκουγες ώρα πολλή να κατρακυλά. Τώρα την έχουν κλείσει γιατί χάνονταν πολλά ζωντανά εκεί μέσα.

Νοτιότερα από τη σπηλιά της Τσεβής είναι η σπηλιά Κόρμπη, από έναν τσοπάνο που ξεχείμαζε εκεί το κοπάδι του.
Βορειοανατολικά, περίπου 100 μέτρα, υπάρχει μια μικρή σπηλιά που κρύβονταν οι κάτοικοι επί γερμανικής Κατοχής. Είναι ένα σπήλαιο για 15 άτομα με φυσικό καμουφλάρισμα.

Βορειοανατολικά του χωριού βρίσκεται ο Άγιος Χαράλαμπος, η εκκλησία του χωριού. Το προαύλιό του είναι το νεκροταφείο, που έχει περιτοιχιστεί το 1890, το καμπαναριό είναι χτισμένο πάνω σ' ένα βράχο. Είναι πολύ παλιός ναός, χτισμένος τρεις φορές και φαίνονται οι προσθήκες στην τοιχοποιία του. Είναι από τους πρώτους ναούς των χρόνων της Τουρκοκρατίας.

Ο νεότερος Άγιος Δημήτριος, από μια μισοσβησμένη χρονολογία στην πόρτα, φαίνεται ότι κτίστηκε το 1880. Είναι ένα στενόμακρο πολύ χαμηλό κτίσμα, τύπου Βασιλικής, χωρίς τρούλο. Στο προαύλιο της εκκλησίας, κατά την παράδοση, είναι ο τάφος της Χρυσούλας, μιας βοσκοπούλας που τη σκότωσαν στο απέναντι από το εξωκλήσι, λαγκάδι και έχει πάρει τ' όνομά του απ' αυτή και λέγεται λαγκάδι της Χρυσούλας. Μετά τον Άγιο Δημήτρη συνεχίζει ένας μεγάλος ελαιώνας που φθάνει μέχρι το ποτάμι Φόνισσα.

Στο ανατολικό άκρο του χωριού υπάρχει το κτίριο του σχολείου, που σήμερα έχει γίνει αποθήκη του συνεταιρισμού. Στο σχολείο αυτό, που λειτούργησε από το 1830, έρχονταν τα παιδιά από τα γειτονικά χωριά Πιτσά, Καλύβια. Το σχολείο έκλεισε το 1963, όταν οι κάτοικοι είχαν μετοικήσει στο Κάτω Λουτρό και δεν υπήρχαν παρά μόνο δυο παιδιά που φοιτούσαν.

Συνεχίζοντας το δρόμο μας νοτιοανατολικά, συναντούμε το ρέμα Μπίτσικα. Νότια είναι τα μεγάλα βράχια Κουκουγέρηδες και πολλές σπηλιές. Μια από τις σπηλιές, του Φάκου, έχει σταλακτίτες και σταλαγμίτες και τα ερείπια ενός υδραγωγείου. Τα παλαιότερα χρόνια οι σπηλιές αυτές ήταν γεμάτες αγριοπερίστερα και πέρδικες.
Στην περιφέρεια του Άνω Λουτρού από τη θέση Άγιος Δημήτριος-Κοκορέτσες ο τόπος ήταν γεμάτος αμπέλια, σταφίδες και όπως ήταν πρώιμες πουλιούνταν σε καλές τιμές.

Πρώτοι κάτοικοι του χωριού, που δεν ξέρει κανείς συγκεκριμένη χρονολογία, ήταν οι οικογένειες Καρούκη, Μερτίκα, Κελλάρη, Πανουτσόπουλου. Είχαν έρθει από την περιφέρεια των Καλαβρύτων, αλλά η καταγωγή τους ήταν απ' την Ήπειρο.

Όλοι σχεδόν ασχολούνταν με την κτηνοτροφία. Οι γύρω σπηλιές, με τις διάφορες ονομασίες τους, Φάκου, Γεραντώνη, Βασιλαρά, Κόκα κ.ά. στέγαζαν τα γιδοπρόβατα. Για τη σπηλιά του Φάκου λένε πως χωρούσε 5.000 γίδια. Αργότερα ασχολήθηκαν με την καλλιέργεια της γης: σταφίδες και σιτηρά και κηπευτικά.

Εξερευνήστε τα Δημοτικά Διαμερίσματα του Δήμου Ξυλοκάστρου - Ευρωστίνης