Στύλια

Η κοινότητα λεγόταν Βλαντούσια (Βλα-ντούσια = ο αδελφός του Ντούσια) και έγινε το 1912 από τον δήμο Πελλήνης. Το 1927 μετονομάστηθε σε Στύλια (τα). Το σωστό είναι ότι την ονομασία Βλαντούσια την πήρε από τους Ενετούς της 4ης Σταυροφορίας. Στην απογραφή των Ενετών του 1700 αναφέρεται το χωριό "Viladusa" με 16 οικογένειες και 64 κατοίκους. Το Βλαντούσια βγαίνει από τη σύνθετη λέξη "Vila-dusa" = Ville-douce = πολίχνη - γλυκιά = ωραίο χωριό.
Τον 17ο αιώνα υπήρχαν στην περιοχή δύο γειτονικοί οικισμοί με τα ονόματα Vlandussa και Stiglia (αρχείο Nani).

Ο οικισμός Στύλια που βρισκόταν 3 km ανατολικά του σημερινού χωριού, όφειλε το όνομά του στους ψηλούς και ωραίους μαρμάρινους στύλους ενός αρχαίου ναού, στη θέση που σήμερα βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας (Κλήσια - Μπούκουρα). Ο οικισμός Στύλια ενσωματώθηκε στον Βλαντούσια και έτσι μετά το 1700 έχουμε μόνο την ονομασία "Βλαντούσια". Τον 20ο αιώνα, επειδή νόμιζαν ότι το "Βλαντούσια" ήταν αρβανίτικη λέξη, το αντικατέστησαν με την ονομασία του παλαιού γειτονικού οικισμού Στύλια.

Στην περιοχή των Στυλίων είχαν φτιάξει τις "κρεβατίνες" με στύλους, αρκετοί ασκητές οι οποίοι περνούσαν τον περισσότερο καιρό τους πάνω στους στύλους και γι' αυτό τους έλεγαν στυλίτες. Στο χώρο αυτό ασκήτεψε για αρκετά χρόνια ο όσιος Λουκάς.

Σε κοντινή απόσταση άκμαζε την εποχή εκείνη η πόλη της Ζεμενάς (Ζεμενό). Το πιθανότερο είναι το χωριό να δημιουργήθηκε την εποχή που ο αφέντης της Κορίνθου Νέριο Ατσαγιόλι έφερε αποίκους από την Αλβανία για να τους χρησιμοποιήσει σαν φρουρούς του πριγκιπάτου του, γύρω στα 1375.

Από τους προεπαναστατικούς περιηγητές μαθαίνουμε ότι οι Αρβανίτες κάτοικοι της Βλαντούσας ήταν χριστιανοί και μιλούσαν και τα ελληνικά. Παρουσιάζονται σκληροί, πονηροί, αλλά γενναίοι. Με τους ξένους ήταν πολύ καχύποπτοι. Δεν είχαν σχέσεις με τους Τούρκους, αλλά ούτε με τους πολεμοχαρείς Αλβανούς Γκέκηδες και Τσάπηδες. Οι ίδιοι μάλλον συγγένευαν με τους Αρναούτηδες.

Το χωριό παλιά ήταν σε άλλη περιοχή που οι ντόπιοι την ονομάζουν "Παλαιοχώρι". Εκεί κοντά υπάρχουν ερείπια μιας παλιάς φράγκικης εκκλησίας με την ονομασία "Φραγκοκλήσι".
Η εκκλησία του χωριού, ο άγιος Αθανάσιος, χτίστηκε γύρω στο 1905. Υπάρχουν και τα εξωκλήσια, "Η Παναγία" και ο "άγιος Νικόλαος" όπου βρίσκεται και το νεκροταφείο.

Πρόεδροι της κοινότητας υπηρέτησαν: οι Χρήστος Πανούσης - Γεράσιμος Πανούσης - Αναστάσιος Ντάνος - Σταύρος Κόλλιας - Παναγιώτης Θεοδώρου - Αποστόλης Ντάνος - Αθανάσιος Κιμινός - Δημήτριος Σιαφουρλής - Αντώνης Καραχάλιος - Αναστάσιος Μπισμπίκης - Κων/νος Κουντουριώτης - Αθανάσιος Δούρος - Αναστάσιος Σίδερης - Γεώργιος Ζωγράφος.

Τα προϊόντα του χωριού είναι η μαύρη σταφίδα, η σουλτανίνα και το λάδι.

Παλιές οικογένειες του χωριού αναφέρονται: οι Κόλλια - Ζωγράφου - Θεοδώρου - Πάνου - Δούρου - Σταματόπουλου - Μαυραγάνη.

Στην απογραφή του 1879 το χωριό είχε (205) κατοίκους, το 1920 (369), το 1940 (479), το 1961 (421), το 1991 (226).

Εξερευνήστε τα Δημοτικά Διαμερίσματα του Δήμου Ξυλοκάστρου - Ευρωστίνης